Filosofie

Anders kijken naar de wereld

Dansen met een plastic zak - Elize de MulAnders kijken naar de wereld om ons heen is iets wat doorgaans lijkt te zijn voorbehouden aan kunstenaars, filosofen en zweverige types. Toch wordt beweerd dat iedereen dit kan leren en in ons streven naar innerlijke rust wringen we ons in onmogelijke yogastandjes, reizen we af naar de rimboe om ‘echte’ natuur te aanschouwen of volgen we een experimentele schildercursus om de kunstenaar in onszelf wakker te schudden.

Anders kijken voltrekt zich echter vaak juist op het moment dat je even niet kijkt. Het is iets wat je vanuit je ooghoek denkt plaats te zien vinden, een kleine flits, een wazig beeld. Als je dan je blik weer focust, lijken de dingen een klein, haast onzichtbaar, stapje opzij te hebben gedaan. Ineens is daar weer even die oude verwondering voor deze boom, die stoel of je handen en ben je voor een moment een alledaagse dichter, een kunstenaar van het basale, een bewonderaar van de wereld om ons heen.

Dansen met een plastic zak laat zien dat er geen grootse dingen nodig zijn voor een subtiele verandering in je alledaagse blik. Ook kleine dingen, zoals een in de wind spelende plastic zak, kunnen een aanleiding en muze zijn voor filosofische bespiegelingen, hoe bescheiden ook van aard. De plastic zak blijkt gaandeweg een ding met vele dimensies en gezichten en een aanleiding voor deelname aan wat Magritte het mysterie noemde. Sinds hij zijn intrede heeft gedaan in de moderne, technologische samenleving is de reputatie van de plastic zak ambivalent te noemen; enerzijds een handig, goedkoop en makkelijk te produceren object dat de last van de mens dienstig draagt, anderzijds een van de hoofdoorzaken van grote vervuiling en als zodanig symbool van de wegwerpcultuur. In beide gevallen is de plastic zak onooglijk te noemen, we kijken enkel naar hem in termen van nut of overlast. We kijken daarmee veelal door de zak heen en zien hem niet als het ding dat het vanuit zichzelf is.

Een poging om de plastic zak vanuit zichzelf te benaderen, leidt langs meer en minder voor de hand liggende gebieden uit de kunsten, de literatuur en filosofie. Zo blijkt een alledaags voorwerp als een plastic zak onderricht te kunnen geven in het ‘anders kijken’ dat in de Zenleer een prominente rol inneemt, of aanleiding te zijn voor een ervaring van het (kleine) sublieme. Dit kleine sublieme evoceert tegelijk iets kolossaals: de sublimiteit van de mens, de techniek en het metafysische materiaal waaruit de moderne cultuur is opgebouwd. Het materiaal waaruit de plastic zak is geconstrueerd is paradoxaal te noemen. Enerzijds magisch, doordat het zich kenmerkt door een grenzeloze manipuleerbaarheid, die het maakt tot de metafysische substantie bij uitstek van de tomeloze beheersingsdrift van de moderniteit; anderzijds is plastic het meest banale en alledaagse materiaal in de moderne samenleving te noemen.

Anders kijken naar de wereld om ons heen kan beangstigend en overweldigend zijn. Het is dan ook prettiger om snel weer het vertrouwde, gestructureerde (technologisch gedomineerde) intellect aan te spreken en de dingen om ons heen veilig te aanschouwen als objecten van nut, die ons eeuwig trouw zullen blijven. Zo houden we de dingen op een veilige afstand en onze objecten tegelijkertijd veilig dichtbij. Dit betekent echter een oppervlakkig leven zonder mysterie. Hoe is het zo ver gekomen dat een plastic zak ons daaraan moet herinneren?

Elize de Mul


Elize de Mul (1987) studeerde Filosofie en Nieuwe media en digitale cultuur. Momenteel is zij als promovenda verbonden aan het Instituut voor Metajuridica van de Universiteit Leiden. Van haar hand verscheen onlangs bij Uitgeverij Klement het boek Dansen met een plastic zak. Kleine filosofie van een onooglijk ding.

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 2 reacties
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie