Filosofie

Begrip

April is de Maand van de Filosofie. Daarom plaatsen we deze maand elke dag een nieuwe tekst of video op Filoblog. Vandaag een lemma uit het Klein filosofisch lexicon van Henri Oosthout, dat deze week verschijnt bij Uitgeverij Klement.

begrip — Verstandsinhoud die wel ↗gedefinieerd maar niet onmiddellijk ↗voorgesteld kan worden.

> Een begrip is een taaluiting (een woord of groep woorden) die ‘begrepen’ kan worden, dat wil zeggen, die voor de gebruiker van het begrip een bepaalde betekenis heeft. Hürriyet en ‘metafysica’ zijn taaluitingen, maar het eerste is alleen een begrip voor wie Turks verstaat en het tweede alleen voor iemand met enige filosofische scholing.

> Een begrip in de filosofische zin is een generalisatie. Het verwijst niet exclusief naar een welbepaald individu of naar een welbepaalde gebeurtenis maar het drukt een algemeenheid uit die aan meerdere individuen of situaties eigen is. ‘Sopraan’ en ‘studentenopstand’ zijn in filosofische zin begrippen, maar ‘de sopraan Theresa Berganza’ en ‘de Parijse studentenopstand van 1968’ zijn het in deze zin niet.

> Een begrip onderscheidt zich als verstandsinhoud van beelden, klanken, enzovoort, die men in zichzelf ziet of hoort. In deze zin is ieder begrip ↗abstract.

> Begrippen onderscheiden zich van beweringen en ↗ideeën. Hoewel een begrip allerlei ↗associaties, beelden en herinneringen kan oproepen, is het vanuit logisch standpunt enkelvoudig. ‘Democratie’ en ‘politieke elite’ zijn begrippen. De bewering: ‘De moderne democratie is een bloedeloze afwisseling van politieke elites,’ is geen begrip, maar met deze bewering verwoordt de spreker wel een bepaald idee over de democratie.

> Een begrip kan worden gedefinieerd, maar in veel gevallen is deze ↗definitie niet sluitend of zijn de gebruikers van het begrip het niet tot in detail over een bepaalde definitie eens. Wat overblijft zijn ↗associaties die voor een groep gebruikers blijkbaar zozeer overeenstemmen dat het begrip als communicatiemiddel kan functioneren. (Zie ook ↗begrijpen, ↗categorie, ↗grensbegrip en ↗intuïtie.)

> ‘Begrip’ in de hier bedoelde zin is het Latijnse notio, Engels en Frans notion, eigenlijk ‘wat men kent’. Vager dan ‘begrip’ is ‘concept’ (Latijn concipere, conceptus ‘in zich opnemen’, ‘bevatten’, ‘samenvatten’), dat in het alledaagse spraakgebruik ‘plan’, ‘ontwerp’, maar ook ‘idee’, ‘vondst’ kan betekenen.

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie