Chaos

0
1

April is de Maand van de Filosofie. Daarom plaatsen we deze maand elke dag een nieuwe tekst of video op Filoblog. Vandaag een lemma uit het Klein filosofisch lexicon van Henri Oosthout, dat deze week verschijnt bij Uitgeverij Klement.

chaos — [A] In de Griekse mythologie: gapende ruimte zonder begrenzing; de toestand voordat hemel en aarde werden gevormd. s [B] In het dagelijkse spraakgebruik: wanorde. s [C] Een fysisch systeem heet ‘chaotisch’ wanneer kleine, gewoonlijk onopgemerkte variaties in de begintoestand zulke grote gevolgen hebben dat het gedrag van het systeem praktisch onvoorspelbaar is.

Ø [B] Men dient hier twee gevallen te onderscheiden, namelijk:

(a) wanneer iets zich in een toestand bevindt die wij niet kunnen of willen onderscheiden van de meeste andere toestanden waarin het zich kan bevinden; en

(b) wanneer een toestand of een systeem niet op een eenvoudige wijze kan worden beschreven.

Uit (a) volgt gewoonlijk (b). Men kan honderd boeken op vele manieren in een kast plaatsen, maar slechts een handvol manieren laat zich kort samenvatten (bijvoorbeeld: ‘De boeken zijn geplaatst in alfabetische volgorde op auteur en per auteur op jaar van uitgave’). In de meeste gevallen is de volgorde alleen te beschrijven door de honderd titels één voor één op te sommen. De weinige toestanden met een korte beschrijving heten ‘ordelijk’, de overige zijn ‘chaotisch’.

Het omgekeerde is niet het geval. Om bijvoorbeeld de Metafysica van Aristoteles begrijpelijk te maken is waarschijnlijk een commentaar nodig dat langer is dan de Metafysica zelf. De Metafysica is om deze reden buitengewoon ↗complex, maar wij noemen haar niet chaotisch. Wij onderscheiden haar namelijk van talloos vele gevallen waarin een paar honderdduizend Griekse letters zonder betekenis achter elkaar zijn gezet en die in de zin van (b) eveneens complex moeten heten. (Zie ook ↗contingent C.)

Ø [C] Als een fysisch systeem ‘chaotisch’ wordt genoemd, betekent dit niet dat het systeem zich volkomen lukraak ontwikkelt maar alleen dat wij onvoldoende kennis van de beginsituatie van het systeem hebben. Volgens de ↗klassieke mechanica bewegen de moleculen in de atmosfeer zich volgens onverbiddelijke wetten (Kant: ‘Ook in chaos kan de natuur niet anders dan regelmatig en ordelijk te werk gaan’). Men zou daarom het weer van de volgende week nauwkeurig kunnen voorspellen, als de huidige toestand van de atmosfeer tot op de positie en de snelheid van ieder molecuul bekend was (↗determinisme, ↗theorie van alles).

Wanneer men maar ver genoeg in de toekomst kijkt, is elk mechanisch systeem chaotisch. Het kleinste stofje in het zonnestelsel kan over miljoenen jaren afwijkingen in de posities van de planeten veroorzaken die in de huidige berekeningen niet zijn voorzien.

GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER