Filosofie

De ziel van zielzorg

Op 15 november vond in Groningen het symposium ‘Het gewicht van de ziel’ plaats naar aanleiding van de uitgave van Renée van Riessen: De ziel opnieuw (Oratio). Martin Walton, universitair docent geestelijke verzorging, hield een toespraak waarvan we de tekst hieronder publiceren.

***

‘Pleisterplaats voor de ziel’ is de naam van een initiatief in Nijmegen, deels vanuit de GGZ, om vieringen rondom verhalen en stilte te organiseren. In de aanloop werd uitgebreid gesproken over de term ‘voorganger’, omdat het woord ongelijkheid suggereert. En over een verwijzing naar de achtergrond van de mogelijke deelnemers, omdat die uitsluitend zou kunnen werken. Waar men niet lang over hoefde nadenken was het woord ‘ziel’. Die term viel bij alle initiatiefnemers in goed aarde. Dat is opmerkelijk in een tijd waarin vraagtekens bij de ziel worden gezet.

In de pleisterplaats in Nijmegen gaat het om een plek van stilte, inspiratie, troost, samenzijn, hoop en het gevoel van verbondenheid. Daarmee wordt een ander accent gelegd dan in het boek van Renée van Riessen, De ziel opnieuw. De ‘discussie’ tussen Socrates en Kierkegaard die Van Riessen in haar boek voert gaat over hoe de ziel tot kennis komt, uit herinnering of uit wat van een ander komt. Nu speelt in de pleisterplaats de sociale dimensie een belangrijke rol, maar de behoefte lijkt meer te liggen op het persoonlijk geraakt en bemoedigd worden dan om het verwerven van kennis, om onderwijs.

De vraag rijst of de zIel van de ‘pastorale’ zielzorg dezelfde is als de ziel van de ‘filosofische’ zielzorg? De ‘filosofische ziel’ helpt bij het goed denken, niet alleen bij het denken van de gedachte dat ik besta, maar ook bij het bedenken wat goed en waar is. De ‘spirituele ziel’ lijkt een voorkeur te hebben voor het loslaten van gedachten in meditatie, stilte en dans en verlangt naar het schone en het genadige. Verschillende zielsrichtingen. De vraag voor pastorale zielzorg is tegelijk of zij niet ook de ziel wat meer kan helpen bij het helder denken. Men hoeft te midden van alle belevingsgerichte begeleiding het agogisch aspect van pastoraat niet te vergeten.

In gesprekken die ik in de afgelopen jaren met cliënten in de GGZ over geestelijke verzorging heb gevoerd, kwamen drie aandachtsvelden naar voren die ik heb samengevat in de termen spiritualiteit, identiteit en humaniteit. Op zoek naar een conceptuele verbinding tussen de drie zag ik dat de drie terugkwamen in het betekenisveld van het Hebreeuwse woord nefesh dat volgens de woordenboeken met keel, ziel, zucht, verlangen, persoon, persoonlijkheid en levend wezen vertaald kan worden. De nadruk lijkt meer op de levendigheid van de mens te liggen dan op de vraag naar kennis als zodanig. Daarmee is een doelgerichtheid aan zielzorg gegeven. Beleving en kennisverwerving dienen beide de levendigheid van een mens, dat een mens als subject te voorschijn komt.

Renée van Riessen stelt met Kierkegaard dat wij niet alleen Socrates nodig hebben maar ook Jezus. Ligt in het verlengde daarvan dat de ziel niet alleen de Griekse psyche nodig heeft maar ook het Hebreeuwse nefesh?

Martin Walton, universitair docent geestelijke verzorging

 

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie