Het absolute

0
1

April is de Maand van de Filosofie. Daarom plaatsen we deze maand elke dag een nieuwe tekst of video op Filoblog. Vandaag een lemma uit het Klein filosofisch lexicon van Henri Oosthout, dat deze week verschijnt bij Uitgeverij Klement.

absolute, het — Als hoofdonderwerp van de ↗metafysica: wat alles in de ↗wereld verklaart maar wat zelf ofwel geen ↗verklaring of ↗oorzaak heeft ofwel door het menselijke verstand niet kan worden verklaard.

Horror metaphysicus

Het ‘absolute’ in metafysische zin is een ↗grensbegrip, ingegeven door het verlangen om niet steeds verder te hoeven zoeken naar een oorzaak of een ↗zin van alles wat bestaat. Werkelijk absoluut, dat wil zeggen, volledig op zichzelf staand en ‘losgemaakt’ (Latijn absolutus) van de rest van de wereld, kan niets zijn, omdat de wereld in de ruimste betekenis alles omvat wat er is.

Het absolute heeft evenveel gedaanten als er metafysica’s en metafysici zijn. In de vijftiende eeuw noemt de kerkvorst, filosoof en wiskundige Nicolaus van Kues God ‘absoluut’, omdat God ‘één en alles ofwel alles in één’ is. In het achttiende-eeuwse ↗idealisme van Fichte is dit begrip juist van toepassing op het ↗ik dat volgens Fichte uitgangspunt is van alle kennis en daardoor ook van alles wat bestaat: ‘absolute totaliteit van de realiteit.’

De metafysicus kan niet over het absolute spreken zonder in paradoxen te vervallen. De antieke neoplatonisten noemden het absolute: de ↗een of ‘het ene’. Zij wilden hiermee uitdrukken dat het absolute geen analyse en eigenlijk ook geen benoeming toelaat. De neoplatonisten gingen hierin zover dat zij van het ene zelfs niet wilden zeggen dat het bestaat, want als het bestaat, zou het geen eenheid meer zijn, betoogden zij, maar een tweetal: ‘één’ en ‘bestaan’. Volgens L. Kolakowski (Metaphysical Horror, 1988) ligt in deze ongrijpbaarheid van het absolute het ‘afschrikwekkende van de metafysica’ (horror metaphysicus).

 

Henri Oosthout (1954) is classicus, wiskundige en klassiek pianist en organist. Hij heeft verscheidene wetenschappelijke en filosofische publicaties op zijn naam staan en werkt met professionele musici samen als uitvoerend kunstenaar.

GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER