Filosofie

Het Kołakowski-project. Een kleine voorgeschiedenis

Met het denken van de Poolse filosoof Leszek Kołakowski (1927-2009) maakte ik kennis toen de kranten in de tweede helft van de jaren zestig van tijd tot tijd verslag uitbrachten over marxistische dissidenten in Oost-Europa. Dus ook over Kołakowski: hij werd uit de partij gezet, werd aan de universiteit ontslagen, enzovoort – daarover meer, heel veel meer in het zopas verschenen boek. In die tijd kwamen er ook vertalingen van zijn boeken, De mens zonder alternatief, Over de sterfelijkheid van de rede, Gesprekken met de duivel, De hemelsleutel. Ik las ze gretig. Omdat Kołakowski tot de auteurs behoorde naar wiens werk ik steeds uitkeek wanneer iets van hem verscheen in een taal die ik machtig was – ‘dans une langue non-folklorique’, zoals hij me eens ironisch zei – las en herlas ik alles. Tegelijk wilde ik ook over hem schrijven, omdat hij me inspireerde bij wat ik zelf wilde formuleren in deze tijd waarin de secularisatie de massieve ideologieën weet te eroderen. Er groeide dus, zoals men nu parmantig zegt, een ‘onderzoeksproject’.

In de lente van 2013 ging ik Alicja Gęścińska in Gent opzoeken om haar over mijn Kołakowski-project te spreken. Na een concrete vraag van Elsbeth Greven van uitgeverij Klement, kreeg het project een nieuwe impuls. Ik had de uitwerking stil gelegd omdat ik zonder de kennis van het Pools geen monografie over een Pools auteur kon schrijven. Kołakowski schreef weliswaar niet uitsluitend in zijn moedertaal. Hij publiceerde zowel Duitse als Engelse en Franse essays en boeken. Bovendien is veel van hem vertaald, ook in het Nederlands. Belangrijke uitgaven waren echter onvertaald gebleven. Als alternatief dacht ik ooit aan een uitvoerig interviewboek dat zou passen in de reeks ‘Filosofie in dialoog’. Tijdens een verkennend gesprek (september 2001) in Oxford, waar de filosoof sinds 1970 woonde, werd duidelijk dat dit niet zou lukken. ‘In zulke zaken ben ik niet goed’, zei hij toen. Zo’n boek was trouwens in Polen in de maak, in de vertaling van deze uitgave was hij trouwens later niet erg geïnteresseerd. Een boek over hem moest ik dus maar zelf schrijven, maar niet alleen, dacht ik.

De wat late ontdekking van Alicja Gęścińska’s In memoriam Leszek Kołakowski in Liberales bood een uitweg. De jonge pas gepromoveerde Poolse-Belgische filosofe, niet vervreemd van haar moedertaal, zou me uit de impasse helpen, hoopte ik. Bij mijn bezoek toonde ze mij haar uitzonderlijke Kołakowski-bibliotheek en getuigde daarbij van een filosofische interesse – haar thema van de vrijheid – die me dierbaar was en nog steeds is. Toen zij aanvaardde voor de monografie uitvoerig in te gaan op de onvertaalde boeken, Kołakowski’s dissertatie over Spinoza en een tweedelig interviewboek (Interessante tijd, angstige tijd), lag mijn besluit vast. We zouden samen in zee gaan. Als bonus kwam nog het voorstel dat zij met haar man, de slavist Steven Lepez, voor het boek een in het Nederlands niet verschenen tekst zou vertalen. De zich aankondigende goede samenwerking werd nog versterkt toen we besloten de Antwerpse collega (en voor mij goede vriend) Guido Vanheeswijck, een echte metafysicus en goed vertrouwd met de metafysica en religie- en secularisatiekritiek van Kołakowski, bij de opzet te betrekken. Na deze ontmoeting in 2013 zagen we elkaar niet meer terug, want Alicja Gęścińska trok in de zomer 2013 met haar gezin naar Princeton voor een ‘postdoctoraal research fellowship’. Dit belette ons niet aan het werk te gaan. Binnen de tijdsafspraak maakten we keurig ons huiswerk. We lazen elkaars teksten en schreven en marge kritische opmerkingen. De drukke elektronische correspondentie was een zegen. In de lente van 2014 konden we ons digitale manuscript bij de uitgever inleveren, waarop we de redactionele suggesties kregen, zodat we in de zomer de proefdruk konden nalezen. Tijdens die zomervakantie kwamen Alicja en Steven met hun twee zoontjes naar Gent, maar vóór ze naar de Verenigde Staten teruggingen (nu voor een leeropdracht in Amherst) vonden we dat het tijd was voor een buitengewone redactievergadering om de aangekondigde uitgave en de nakende verspreiding ervan in de boekhandel met veel Chablis te vieren.

kolakowski

Dat was onze eerste (niet-digitale) samenkomst: blije gezichten (Steven Lepez, Guido Vanheeswijck, JDV en Alicja Gęścińska) voor het welslagen van een buitenuniversitair project dat tegelijk voor velen toegankelijk is en de toets van de academische kritiek aankan.

Jacques De Visscher

Naar aanleiding van het boek  Leszek Kolakowski. De onrust van onze eeuw door Jacques De Visscher, Alicja Gescinska en Guido Vanheeswijck (Uitgeverij Klement)

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie