Hoe bewonen we kijkend en ziend onze omgeving?

0
1

Iedereen voyeur - Ike KamphofVoyeuristische manieren van kijken domineren onze westerse cultuur. De voyeur beziet de wereld van een afstand. Vanuit die positie hoopt hij de naakte waarheid te betrappen van andere mensen en van de dieren, daden en dingen om hem heen. Die voyeur is een bekende figuur in de film. Zelf onzichtbaar gluurt hij door ramen en kieren, geholpen door verrekijkers, spionnen en verborgen camera’s. Hij is een meester misdadiger, detective of een fanatieke wetenschapper. Zijn kijken is macht uitoefenen, kennen en controleren van het kijkobject.

Ook al identificeren we ons niet direct met de Hollywoodgriezel, we zijn allemaal min of meer bezeten door het voyeuristische kijken. Zo zitten we in de trein of kruisen door de stedelijke massa’s terwijl we de mensen om ons heen peilen in gestolen blikken. Zo kijken we naar anderen op TV of film. Zo zitten we aan ons bureau en grazen via webcams en sociale media de wereld af, teruggetrokken achter onze schermen.

Maar is dit het hele verhaal? In zijn intrigerende roman, Mein Name Sei Gantenbein, stelt Max Frisch een andere voyeur voor. Gantenbein doet alsof hij blind is, niet om zijn omgeving te terroriseren, maar om haar te behoeden. Met grote tederheid waakt hij over zijn geliefde, over vrienden en passanten. Hij oordeelt niet en laat de wereld bestaan zoals ze is. Het is ook die voyeur, vol geheime toewijding, die zich in de menigte verschuilt en die voor de nieuwe beeldschermen het lief en leed van de wereld verkent, en vaak betreurt. Die voyeur is geen machtswellusteling, eerder een muurbloempje.

Toch heeft de voyeur ongelijk en een eenzijdige focus op voyeuristisch kijken verhult onze betrokkenheid in de wereld. Kijken is bekeken worden. In elke blik die we op de wereld werpen, neemt de wereld een specifieke betekenis aan en krijgen wij zelf als kijker vorm. In elke blikwisseling met een ander articuleren we elkaar. In mijn boek leg ik onze verwevenheid met de wereld en met elkaar bloot in verschillende situaties van het hedendaagse bestaan: genietend van een uitzicht of wandelend door de natuur; bewegend door stadse of digitale straten, anoniem maar lichamelijk toch nabij; oog in oog met de vreemdeling die angst aanjaagt, niet alleen voor zijn andersheid, maar ook voor onszelf; kijkend naar onze huisdieren, terwijl we elkaar wel en niet begrijpen. Bewust zijn van hoe we die kijkende relaties aangaan, waarin we net zo min onaangetast blijven als we de ander onaangetast laten, maakt ruimte om opnieuw te zien en op nieuwe manieren.

Ike Kamphof


Ike Kamphof (1959) doceert filosofie aan de Universiteit Maastricht. Zij promoveerde publiceerde eerder over kunst en de rol van media en technologie in zorgnetwerken. Deze week verschijnt haar nieuwe boek Iedereen voyeur. Kijken en bekeken worden in de 21e eeuw.

GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER