Filosofie

Levinas in de praktijk

Handleiding voor het best mogelijke helpen, privé en in de zorg

Waarom dit boek?
Naar mijn stellige overtuiging is een theorie als uitgangspunt voor ethisch handelen onverantwoord, omdat zo’n fundament uiteindelijk tot geweld voert. Niemand heeft dat duidelijker gemaakt dan de Franse filosoof Emmanuel Levinas. Zijn diepzinnige en gevoelige filosofie heeft mij daarom verleid tot het schrijven van dit boek, dat niet alleen een compacte inleiding is in zijn denken, maar ook de vraag stelt hoe zijn gedachtegoed dag in dag uit praktisch toepasbaar kan zijn in privé en beroep. En ik overdrijf niet als ik hier stel dat Levinas in de prakijk gelezen kan worden als de beschrijving van de weg naar het best mogelijke helpen (en samenleven) zonder dat aan wie dan ook voorgeschreven wordt hoe en wat zijn beslissingen inhoudelijk zouden moeten zijn.

Korte inhoudsbeschrijving van het boek
De weg naar het best mogelijke helpen begint vanuit de vraag of verantwoordelijkheid überhaupt wel mogelijk is. En welke mensvisie dan wordt verondersteld voor die mogelijkheid. De vereisten voor verantwoordelijkheid zijn genieten, lijden, appèl en denken. Die worden stuk voor stuk in afzonderlijke hoofdstukken uitgewerkt. Die uitwerking houdt ook een schets in van wat kwaliteit van leven inhoudt (o.a. genieten) en wat een inbreuk daarop (lijden) menselijk gesproken betekent. Ik voer de lezer zo door de menselijke existentie, waarna ik mij in een uitgebreid hoofdstuk op de praktijk richt: aan de hand van een casus (die naar believen door de lezer vervangen kan worden door eigen casuïstiek) bespreek ik de complicaties van verantwoordelijk handelen. Steeds is daarbij de boodschap dat oriëntatie op de ander een absolute vereiste is voor het minimaliseren van geweld, en dat elke theorie, regel, norm of wet daaraan ondergeschikt is. Het eerste en laatste houvast voor mijn helpen is de (hulpvragende) ander. Hij staat als het ware ‘boven de wet’, zodat eenieder, zonder te kunnen terugvallen op wat voor regels of normen dan ook, in elke ethische situatie zelf moet beslissen hoe hij zal handelen. Kookboekhulpverlening is dus uit den boze. De term ‘ethiek’ wordt dan ook in dit boek gebruikt in Griekse zin: als de wijsheid van handelen, gericht op het doordenken van wat steeds in unieke situaties verantwoord is om te doen. ‘Ethiek’ slaat dus op de praktijk, niet op de theorie, die pas in de bijlage komt, waarin een aantal belangrijke ethische theorieën worden beschreven, in vergelijking met de ‘theorie’ van Levinas.

Heerlijke leesbaarheid
De tocht van dit boek naar het best mogelijke (of: minst slechte) helpen loopt via talloze literaire citaten die een droog verhaal voorkomen. Bovendien stelt naar mijn idee de romanschrijfster Nicole Krauss in een interview terecht dat “fictie geen vluchtweg is uit de werkelijkheid, maar een sluipweg, een binnenweg naar de waarheid.” Ik blijf ook, om abstractie te voorkomen, zo dicht mogelijk bij de dagelijkse praktijk. Dat lukt mede omdat de inhoud van dit boek het resultaat is van jarenlange cursussen aan zowel leken als aan allerlei beroepsgroepen (artsen, maatschappelijk werkers, verpleegkundigen, geestelijk verzorgers en therapeuten van diverse richtingen) – zij hebben de weg helpen schetsen, doordat ze mij als het ware dwongen tot een ‘vertaling’ van het prachtige denken van Levinas naar de praktijk van alle dag.

Tot slot: de leesbaarheid is vooral zo eenvoudig omdat Levinas zijn filosofie, en dus ook zijn ethiek, heeft geschreven vanuit de menselijke ervaring. De lezer hoeft daarom slechts zijn eigen ervaring naast de teksten te leggen en het gevolg is naar alle waarschijnlijkheid een feest van herkenning. Dus lees, geniet en kom jezelf tegen!

Dr. Jan Keij


Dr. Jan Keij (1948) is zelfstandig gevestigd filosoof. Hij promoveerde op het proefschrift De structuur van Levinas’ denken (1992), is auteur van verschillende boeken over Levinas en gaf gedurende vele jaren tal van filosofiecursussen (o.a. in de gezondheidszorg). Recente uitgaven van zijn hand zijn De filosofie van Emmanuel Levinas, Nietzsche als opvoeder en Levinas in de praktijk.

 

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie