Interview

Naaktheden

René ten Bos, hoogleraar Filosofie van de Managementwetenschappen, publiceerde op de website van het Nexus Instituut een recensie over het boek Naaktheden van de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben. Dit jaar verschijnt bij Uitgeverij Sjibbolet een nieuwe titel van Agamben: Pilatus & Jezus.

***

De belangrijkste Italiaanse filosoof van dit moment is zonder enige twijfel Giorgio Agamben (1942). In Nederland is hij echter nauwelijks doorgedrongen: tot op heden is slechts Homo sacer. Il potere sovrano e la nuda vita (1995) vertaald. In dit belangrijke boek doet Agamben iets wat kenmerkend is voor zijn hele oeuvre: uit de onmetelijke diepten van de Oudheid haalt hij een term naar voren die hij vervolgens in het hart van een hedendaags discours over recht, esthetiek, ethiek en politiek plaatst. Het concept homo sacer staat voor de ‘heilige’ en ‘vervloekte’ mens, die uit de Romeinse samenleving was verbannen en daarmee iedere aanspraak op bescherming door het rechtssysteem moest opgeven. Kenmerkend voor deze mens was dat hij net als een dier straffeloos gedood kon worden. Het leven van deze mens is verworden tot slechts een biologisch leven, waaraan anderen elk moment een einde kunnen maken, zonder dat ze daarbij ooit beticht zullen worden van moord. Zoals de Romeinen dat ooit konden doen met degene die verbannen werd uit hun gemeenschap, zo doen we dat tegenwoordig met vluchtelingen, ongeboren vruchten, comateuze patiënten of met dieren.

De dood van Osama Bin Laden kan gemakkelijk in agambeniaanse termen geduid worden: hij werd niet vermoord, maar als een dier gedood. De actie in Abottabad vond – daar zijn de deskundigen het wel over eens – buiten iedere rechtsorde plaats. Het ging erom een lichaam, het lichaam van een mens die door een soevereine macht geduid werd als staatsvijand nummer één, te doden. Een dergelijk lichaam, dat geen aanspraak meer kan maken op juridische of sociale bescherming, noemt Agamben een ‘naakt leven’ (nuda vita). De soevereine macht kan ieder mens, wanneer ze dat wil, reduceren tot deze naaktheid.

Het is belangrijk in te zien dat het hier niet gaat om wat we normaal gesproken onder naaktheid verstaan. Het gaat niet om een oorspronkelijke toestand van de mens, iets wat gegeven is met zijn geboorte, maar om iets wat overblijft als we alle sociale en juridische eigenschappen waarmee het lichaam getooid is, wegnemen. De term nuda vita is Agambens vertaling van bloßes Leben, een uitdrukking die ooit door de Duitse filosoof Walter Benjamin werd geïntroduceerd. ‘Louter leven’ zou misschien een betere uitdrukking zijn in het Nederlands. In het Engels wordt nuda vita meestal vertaald met bare life in plaats van naked life – iets waar mijns inziens goede gronden voor zijn.

Nu is er een mooie vertaling van Agambens Nudità, dat in 2009 verscheen. Het hoeft, gezien de politieke en morele geladenheid van de term nuda vita zoals ze opduikt in Homo sacer, niet te verbazen dat Agamben nog eens uitgebreid zou terugkomen op het thema van de naaktheid. Ook in sommige andere boeken speelt naaktheid een niet onaanzienlijke rol, die vaak ook in verband wordt gebracht met thema’s als dierlijkheid en schaamte. Om maar meteen een misverstand te voorkomen: Naaktheden gaat niet uitsluitend over alles wat met naaktheid te maken heeft. Het boek is, net als veel van Agambens andere boeken, samengesteld als een reeks: Het bestaat uit vaak korte essays, die niet altijd op een evidente wijze samenhangen, maar die zonder enige uitzondering iets van Agambens weergaloze schrijfstijl laten zien. Wie een zin produceert als: ‘Een vrouw echter wier geest zich volmaakt onbewust lijkt te zijn van een geheim waarvan haar lichaam wel op de hoogte is, noemen wij schoon’ – en dit vervolgens koppelt aan een vurig pleidooi voor een levenskunst die op niet-weten is gebaseerd, kan bij mij weinig kwaad doen. Ook is er, zoals gebruikelijk, fascinerende inhoud: wie wil weten waar de letter k voor staat in de romans van Franz Kafka, of waarom wij, anders dan oude volkeren, geen feest meer kunnen vieren, doet er ook goed aan dit boek te lezen.

Klik hier om de volledige recensie op de website van het Nexus Instituut te lezen.

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie