A priori

0
5

April is de Maand van de Filosofie. Daarom plaatsen we deze maand elke dag een nieuwe tekst of video op Filoblog. Vandaag een lemma uit het Klein filosofisch lexicon van Henri Oosthout, dat deze week verschijnt bij Uitgeverij Klement.

a priori — (Latijn: ‘vooraf’.) Kennis die aan de ervaring in het algemeen of aan een bepaalde ervaring of waarneming voorafgaat (Leibniz, Kant). Alle kennis die wij verkrijgen door ervaringen en waarnemingen is dan uit de aard der zaak a posteriori (‘achteraf’).

Ø Kants definitie van ‘a priori’ drukt uit wat het niet is (niet gebaseerd op waarneming en ervaring), niet wat het wel is. Kennis a priori zou aangeboren kunnen zijn (de ↗ideeën van Plato), of zo ↗evident dat wij er redelijkerwijze niet aan kunnen twijfelen (↗intuïtie).  Daarentegen:

(a) lijken sommige stellingen a priori volstrekt vanzelf te spreken maar blijken zij toch niet universeel geldig of noodzakelijk waar (zo bijvoorbeeld het principe van het ↗uitgesloten derde).

(b) Andere vormen van kennis a priori berusten louter op de betekenissen van woorden (‘Een cirkel is rond’). Zulke beweringen lijken ons niets te leren wat wij al niet wisten (↗analytisch / synthetisch).

(c) In weer andere gevallen kan men aanvoeren dat de diepste grond van zogenaamde kennis a priori toch in de waarneming ligt (‘Twee plus drie is vijf’); of

(d) dat elke ↗rechtvaardiging of elke mogelijkheid tot controle van een bepaalde stelling ontbreekt (‘God bestaat’), zodat men niet werkelijk weet wat men beweert te weten.

GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER