Filosofie

Wij mensen zoeken naar geluk

Tussen weten en niet weten

Als ik een conclusie zou moeten trekken uit al die psychotherapieën die ik heb gedaan, uit die honderden en honderden uren van hoofdzakelijk luisteren, dan zou ik zeggen dat verreweg de meeste mensen gewoon een beetje gelukkig willen leven. Cliënten hebben mij van allerlei verteld dat nooit in de krant komt, kleinere en grotere geheimen. Mijn begrip voor hen is door de jaren heen gegroeid; als je meer weet worden dingen begrijpelijker. Wij kennen onszelf niet echt: de subjectiviteit, de bron waaruit alles voortkomt blijft een raadsel, een te respecteren kern, onherleidbaar en kwetsbaar. Mensen die vijftig jaar getrouwd zijn, kunnen elkaar nog verrassen, iets onverwachts zeggen.

Stroeken_02

Over de eigen leeftijd maken wij mensen ons graag iets wijs. Een beetje sjoemelen met verjaardagen is gewoon, maar ook sterkere staaltjes komen voor: volwassenen die aan het begin van een analytische behandeling de overtuiging koesteren nog adolescent te zijn. Een resultaat van een psychotherapie zal dan zijn dat mensen hun feitelijke leeftijd accepteren. Een rouwproces zal daarbij onvermijdelijk zijn, want mensen worden dan in korte tijd heel wat jaren ouder.  In hoofdstuk IV ‘Gefantaseerd jong’ over dit thema zullen  lezers/ressen veel herkennen.

Zo wemelt Tussen weten en niet weten voor iedere lezer van voorbeelden, die het lezen tot een feest der herkenning maken. Waarom lezen vele mensen zo graag de zogenaamde roddelbladen?  Het is de herkenning die het hem doet. Sterren en beroemdheden maken ondanks hun glitter en glamour hetzelfde mee als  gewone menen. Zij kennen ook tegenslagen, worden ook ziek en gaan ook dood. Dat troost de lezers en helpt hen zich te verzoenen met hun lot. Er bestaan geen uitzonderingen, in dit opzicht zijn wij allen gelijk. Dit vormt ook een grondthema van de bekende schrijver Gerard Reve: wij allen zoeken geluk, maar wij ontkomen bij die zoektocht niet aan de gewone wederwaardigheden.

Stroeken_08

Ten slotte stel ik meer algemene thema’s aan de orde. Hoe verhoudt het individuele levensverhaal zich tot het verhaal zoals dat is neergelegd in allerlei geschriften van levensbeschouwingen? Wat te denken van een literair levensverhaal zoals dat van Gerard Reve? Nooit is het levensverhaal uitputtend of helemaal definitief: zolang er leven is, blijft verandering mogelijk.
De melodie varieert, maar het thema is steeds hetzelfde: de kennis die je hebt van jezelf is beperkt. Er loopt door ieder van ons een scheidslijn tussen wat wij van onszelf weten en dat wat we niet (willen) weten, wat wij voor anderen en liefst ook voor onszelf verborgen houden.

Wij mensen zijn gelukzoekers. De psychoanalyse is een beschrijvende theorie van die zoektocht. Hoeveel van die theorie standhoudt zal de toekomst leren.

 

Harry Stroeken is psychotherapeut-psychoanalyticus en emeritus hoogleraar godsdienstpsychologie in relatie tot de geestelijke gezondheidszorg.

 

 
Harry Stroeken, Tussen weten en niet weten. Ervaringen van een psychoanalyticus. Uitgeverij Sjibbolet, 15 Euro. Met een tiental tekeningen van Marjet de Jong.

 

 

 

Deel:
VORIGE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie
VOLGENDE ARTIKEL

Geplaatst door - - 0 reactie

Geef een reactie